Kärdeşler arkalaşyklary işgärleriň zähmet we onuň bilen baglanyşykly durmuş-ykdysady hukuklaryna we kanuny bähbitlerine wekilçilik etmekde we olary goramakda möhüm jemgyýetçilik guramasy bolup durýar.
Türkmenistanyň «Kärdeşler arkalaşyklary, olaryň hukuklary we işiniň kepillikleri hakynda» Kanunynyň 1-nji maddasyna laýyklykda, kärdeşler arkalaşyklarynyň esasy maksatlarynyň biri agzalarynyň zähmet hukuklaryny we bähbitlerini goramak, zähmeti gorap saklamak we zähmet şertlerini gowulandyrmakdan ybaratdyr.
Kärdeşler arkalaşyklarynyň esasy ugurlarynyň biri:
- işgärleriň zähmet hukuklarynyň berjaý edilişine ýardam etmek;
- işgärleriň hukuklarynyň bozulmagynyň öňüni almak;
- işgärleriň ýüz tutmalaryna we zähmet meselelerine garamak;
- zerur halatlarda işgärleriň hukuklaryny döwlet edaralarynda we kazyýetde goramak;
- zähmet şertleriniň kanunçylyga laýyk bolmagyny talap etmek;
- işgärlere zähmet hukuklary boýunça hukuk kömeginiň berilmegine ýardam etmekdir.
Kanunyň 15-nji maddasy kärdeşler arkalaşyklaryna öz agzalarynyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak üçin kazyýete ýüz tutmaga, şeýle hem kazyýetde we beýleki döwlet edaralarynda olaryň hukuklaryny goramaga mümkinçilik berýär.
Kärdeşler arkalaşyklary işgärleriň zähmet hukuklarynyň goralmagynda jemgyýetçilik gözegçiligini amala aşyrýarlar.
Zähmet kodeksinde iş orunlarynyň hünär synagyny geçirýän toparyň düzümine kärdeşler arkalaşygynyň ýa-da işgärleriň beýleki wekilçilikli edarasynyň wekilleriniň girizilmegi hem göz öňünde tutulýar.
Kärdeşler arkalaşyklary işgärleriň zähmet hakynyň öz wagtynda we doly tölenmegine, iş wagtynyň we dynç alyş wagtynyň, zähmet rugsatlarynyň hem-de beýleki zähmet kepillikleriniň kanunçylyga laýyk berjaý edilmegine jemgyýetçilik gözegçiligini amala aşyrmaga gatnaşýarlar.
Zähmet kodeksiniň 405–406-njy maddalary zähmet haky, iş wagty, dynç alyş wagty, rugsatlar we zähmeti goramak ýaly ugurlarda kanunçylygyň berjaý edilişine gözegçilik meselelerini düzgünleşdirýär.
Kärdeşler arkalaşyklary işgärleriň we iş berijileriň arasynda durmuş hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine gatnaşýarlar.
Durmuş hyzmatdaşlygy işgärleriň, iş berijileriň, döwlet häkimiýet edaralarynyň we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň arasynda zähmet gatnaşyklary boýunça bähbitleriň ylalaşylmagyna gönükdirilen ulgamdyr.
Şu ugurda kärdeşler arkalaşyklary:
- köpçülikleýin gepleşikleri alyp barýarlar;
- köpçülikleýin şertnamalaryň we ylalaşyklaryň taýýarlanylmagyna gatnaşýarlar;
- işgärleriň tekliplerini we talaplaryny beýan edýärler;
- kabul edilen köpçülikleýin şertnamalaryň we ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýärler;
- işgärleriň durmuş-ykdysady ýagdaýyny gowulandyrmaga gönükdirilen teklipleri öňe sürýärler.
Zähmet hukuklarynyň netijeli goralmagy işgärleriň öz hukuklaryny we borçlaryny bilmegi bilen hem berk baglanyşyklydyr.
Şunuň bilen baglylykda kärdeşler arkalaşyklary tarapyndan:
- zähmet kanunçylygy boýunça okuwlar;
- hukuk düşündiriş çäreleri;
- maslahatlar we duşuşyklar;
- zähmeti goramak boýunça okuw-seminarlar;
- işgärler üçin maglumat we düşündiriş materiallary geçirilýär we taýýarlanýar.
Bu çäreler işgärleriň zähmet hukuklary barada habarlylygyny ýokarlandyrmaga hem-de hukuk bozulmalarynyň öňüni almaga gönükdirilendir.
Kärdeşler arkalaşyklarynyň zähmet hukuklaryny goramak boýunça alyp barýan işleriniň esasy maksady — işgärleriň kanuny hukuklarynyň we bähbitleriniň üpjün edilmegine ýardam etmek, howpsuz we sagdyn zähmet şertleriniň döredilmegine gatnaşmak, zähmet kanunçylygynyň berjaý edilişine jemgyýetçilik gözegçiligini amala aşyrmak we durmuş hyzmatdaşlygyny ösdürmekdir.